Cirque du Soleil

Een ‘blue ocean’ wordt vanzelf een ‘red ocean’!

Cirque du Soleil (“Circus van de Zon”) is een wereldwijd optredende samenwerking van groepen artiesten, opgericht in 1984 en met zijn thuisbasis in de stad Montréal, Québec, Canada. Cirque du Soleil heeft verschillende acts verspreid over de hele wereld. Er is een aantal vaste shows in Amerika, en rond-reizende shows in Amerika, Europa, Azië en Oceanië. Cirque du Soleil wordt wereldwijd gezien als een inspirator van circus-theater, een nieuwe variant waarbij de circusacts worden gecombineerd met muziek, zang en dans. Dit circus maakt geen gebruik van dieren. De belangrijkste acts zijn jongleren, trapeze, acrobatiek en clownerie. De voorstellingen zijn imposant door het gebruik van veel kleur, licht en livemuziek. Een blue ocean avant la lettre!

Startte 30 jaar geleden

Cirque du Soleil ontstond in 1984 als onderdeel van de festiviteiten rondom het 450-jarig jubileum van de aankomst van Jacques Cartier in Canada. Het Cirque is gebaseerd op een volstrekt nieuw concept: een opvallende, dramatische mengeling van circuskunsten en straatamusement, met wilde, spectaculaire kostuums, magische belichting en originele muziek. De voorstelling debuteerde in het kleine plaatsje Gaspé in Québec en werd vervolgens in tien andere plaatsen in de provincie uitgevoerd. De eerste blauw met gele circustent had 800 zitplaatsen. Na de voorstellingen in Québec verlaat Cirque du Soleil voor het eerst de thuisprovincie om te gaan optreden in het nabijgelegen Ontario.

Internationale bekendheid

De volgende show van Cirque du Soleil, “La Magie continue”, reist in 1986 naar acht andere steden verspreid door heel Canada. Cirque wordt ook internationaal een bekende naam, doordat de acts worden onderscheiden op competities en festivals over de hele wereld. Terwijl de interesse in Cirque groter wordt, doet de circustent dat ook. Deze heeft nu ruimte voor 1500 bezoekers. Daarna bezoekt Cirque du Soleil voor het eerst de VS. Na grote successen in vijf steden wordt in Québec “We Reinvent the Circus” (wij herontdekken het circus) uitgevoerd in drie steden in Californië. Door de positieve reacties van de Amerikanen heeft Cirque du Soleil direct succes en “We Reinvent the Circus” vervolgt zijn tournee door Noord-Amerika, na en korte tussenstop bij de Olympische Spelen in Calgary.

Naar Europa en Azië

In 1990 wordt de show “Nouvelle Expérience” geopend in een nieuwe circustent met ruimte voor 2500 toeschouwers. Met deze nieuwe productie breekt Cirque alle eerdere kaartverkooprecords en besluit voor het eerst een uitstapje naar Europa te gaan maken met de voorstelling “We Reinvent the Circus”. Cirque du Soleil steekt de Grote Oceaan over en vergaart bekendheid in Japan met de voorstelling “Fascination”, een samenstelling van de beste acts uit voorgaande shows. Ondertussen verenigt Cirque zich in Europa met het Zwitserse Circus Knie en treedt op in meer dan 60 plaatsen in dat land. In Noord-Amerika debuteert Cirque in Las Vegas als voor de show “Nouvelle Expérience” een contract voor een jaar wordt aangegaan met de circustent voor het Mirage Hotel. Cirque voegt een onvergetelijke show toe aan het repertoire: “Saltimbanco”. Na het succes van “Nouvelle Expérience” in Las Vegas verhuist Cirque naar een speciaal voor hen gebouwd theater in het nieuwe Treasure Island-hotel. Er wordt een contract voor 10 jaar ondertekend met Mirage Resorts voor de show “Mystère”, een gigantische productie passend bij deze hoofdstad van de showbizz.

The Studio

In 1994 begint “Saltimbanco” in Tokio aan een tournee van zes maanden, waarmee erg veel aandacht wordt getrokken. Tijdens hetzelfde jaar viert Cirque haar tienjarige jubileum met een nieuwe voorsteling, “Alegría”. “Saltimbanco” vertrekt naar Europa met de spectaculaire circustent met ruimte voor 2500 toeschouwers. Amsterdam wordt het nieuwe Europese hoofdkwartier van Cirque du Soleil. In april 1996 start Cirque in Montréal met “Quidam”. Dit is geen circus en geen theater, maar ware kunst met daarin de meest verbazingwekkende acrobatiek. Ondertussen vervolgt “Saltimbanco” de tournee door Europa, terwijl “Alegría” naar Japan vertrekt voor een tournee van een paar maanden. Het jaar 1997 begint met de opening van het gloednieuwe International Headquarters in Montréal genaamd The Studio, waar alle voorstellingen van Cirque zullen worden opgezet en geproduceerd.

“O”

In oktober 1998 gaat in het Bellagio in Las Vegas “O” de tweede residerende show van Cirque in première. Dit is de eerste watershow van Cirque du Soleil. In december 1998 opent Cirque du Soleil nog een permanente show, “La Nouba”, in het Walt Disney Resort nabij Orlando, Florida. Cirque heropent “Saltimbanco” en stuurt de show op tournee door Pacifisch Azië. Als klap op de vuurpijl brengt de multimedia-afdeling van Cirque du Soleil Images haar eerste speelfilm, “Alegría”, uit gebaseerd op de gelijknamige voorstelling. Het dynamische team produceert ook Cirque du Soleil Presents “Quidam”, een spectaculaire tv-versie van de show die overal in de wereld zal worden uitgezonden. In 2000 komen filmfans massaal kijken naar de allereerste vertoning van Cirque du Soleil op het IMAX-scherm bij de wereldpremière van de grote filmproductie “Journey of a Man”, geproduceerd door Sony Pictures Classics. “Alegría” begint aan een tournee door het enorme gebied van Pacifisch Azië. Daarbij blijft Cirque du Soleil groeien en wordt een toevoeging van 15.000 m2 bij de International Headquarters in Montréal geopend. Publiek op 4 continenten blijven zich verwonderen bij de drie residerende shows (“La Nouba”, “Mystère” en “O”) en de vier rondtrekkende shows (“Quidam”, “Saltimbanco”, “Alegría” en “Dralion”) van Cirque du Soleil. Cirque du Soleil Images neemt de “Alegría” voorstelling op voor de TV en het bijzondere Cirque du Soleil presents wordt in de herfst uitgezonden.

Concurrentie moet toch al wakker zijn geworden?

In april 2002 wordt “Varekai”, een vijfde rondtrekkende voorstelling toegevoegd aan de zeven shows van Cirque die allen tegelijkertijd worden opgevoerd in 2002. “Quidam” en “Alegriá” (Cirque du Soleil trad dit jaar voor het eerst op in Mexico met Alegría) komen ook naar Noord-Amerika en “Dralion” vervolgt de tournee door de VS. “Quidam” begint aan een tournee van een jaar of langer door Japan, en twee nieuwe residerende shows worden opgezet voor Las Vegas. “Zumanity”, another side of Cirque du Soleil wordt in augustus geopend. Dit is een voorstelling voor volwassenen in het New York hotel en casino in Las Vegas. De opnamen voor starten van een nieuwe televisieserie, “Solstrom”, de eerste die volledig door Cirque Images geproduceerd wordt. Deze unieke familieserie is gericht op de hele wereld. In 2003 trekt de voorstelling “Saltimbanco” 175.000 bezoekers in Oostende (België).

In 2004 viert Cirque haar 20-jarige jubileum. Ook gaat Cirque weer eenmalig de straat op om deel uit te maken van het Montréal International Jazz Festival. Dit eenmalige event werd “Midnight Sun” genoemd. In de herfst opent Cirque du Soleil “KÀ” een nieuwe residerende show, in de MGM Grand in Las Vegas, en bereidt 2 aanvullende producties voor: een nieuwe rondtrekkende voorstelling voor april 2005 en een residerende show geïnspireerd op de Beatles, die in 2006 in première moet gaan. In september gaat Cirque du Soleil Musique van start: dit is een platenmaatschappij die zich richt op de creatie, productie en marketing van de muziek die is verbonden aan de huidige en toekomstige Cirque du Soleil-voorstellingen, en op het ontwikkelen van carrières van opkomende artiesten overal ter wereld.

Celebrity Cruises onthult een uniek nieuw concept voor entertainment aan boord, ontwikkeld door Cirque du Soleil aan boord van twee van haar cruiseschepen. Het jaar 2005 wordt ook gemarkeerd door de première van “Corteo”. Cirque du Soleil strijkt met de show “Dralion” voor een 2de keer neer in Oostende. “Delirium” start zijn Noord-Amerikaanse Tour. Cirque du Soleil bereidt een vijfde residerende show voor: “LOVE”, een voorstelling waarbij de muziek van de Beatles gebruikt wordt. Cirque du Soleil wil ook naam maken in Zuid-Amerika en gaat met “Saltimbanco” touren door Chili, Argentinië en Brazilië.

En zo volgden de ontwikkelingen van Cirque tussen 2005 en 2013 elkaar in ‘n moordend tempo op, meer shows, meer media in meer landen! Een goed voorbeeld van een geslaagde “blue ocean” strategie is nauwelijks te vinden. En Cirque werd als rolmodel beschreven in het boek Blue Ocean Strategy van Kim en Mauborgne.

Blue Ocean denken

Het begint met een droom, maar hoe maak je die droom waar? Matt van der Poel partner en Chief eXperience Officer (CXO) van Fresh Forward laat zien hoe je vanuit een ander perspectief je droom kunt verwezenlijken. Denk niet in product, maar vertel in plaats daarvan een verhaal en laat dat een experience zijn. Maak functioneel bijvoorbeeld ook leuk en geef het een nieuwe dimensie, zoals een toilet bovenin een openbaar gebouw waar bij gebruik van urinoirs een uitzicht over de stad wordt geboden.

Matt adviseert om van de gebaande paden af te wijken en een frisse blik op de wereld te werpen. Zet ramen en deuren open, ga de straat op en ontmoet mensen die je zullen inspireren. Dat is werken vanuit creativiteit en verbeeldingskracht. Met die inspiratie kom je tot geweldig nieuwe concepten die vervolgens kunnen helpen je droom te realiseren. ‘Het gaat niet zo zeer om kennis, maar om verbeeldingskracht’ zei Albert Einstein. Yousri Mandour, partner en consultant bij ICSB Marketing & Strategie legt uit hoe je Blue Ocean in je eigen organisatie kunt implementeren. Belangrijk gegeven uit het boek is het advies je op de massa te richten, een markt met potentieel. Bepaal daarvoor eerst je doelgroep zonder te segmenteren. Zorg dat je geen niche creëert. Maar hoe vind je jouw nieuwe doelgroep? Richt je op niet-klanten in plaats van bestaande en kijk naar overeenkomsten in plaats van verschillen. Ga op zoek naar de drie groepen niet-klanten: soon-to-be, refusing en unexplored, vraag naar hun interesses en wat hen bezig houdt. Dat is je nieuwe marktpotentieel.

Om erachter te komen of je blue ocean idee commercieel levensvatbaar is moet je de volgende vragen positief kunnen beantwoorden:

  • Biedt jouw idee de klant bijzondere waarde?
  • Is je prijs toegankelijk voor de klantmassa?
  • Kun je binnen de streefkosten blijven en winst maken?
  • Welke hindernissen verwacht je tegen te komen bij het verwezenlijken van je idee?

Blauw beter dan rood? 
Tegenovergesteld aan de blauwe oceaan is de rode oceaan, een markt waar hevige concurrentie heerst en waar dus in dezelfde vijver wordt gevist. Is de blauwe oceaan dan niet per definitie beter dan de rode? Niet als je organisatie de middelen en mogelijkheden heeft een onderscheidende positie in de huidige markt te verkrijgen. Kijk dus goed naar de markt, de mogelijkheden en de cultuur van de organisatie. Past je blauwe concept niet binnen de bestaande processen en de huidige organisatiestructuur en -cultuur, dan kan het oprichten van een separate business unit een oplossing zijn.

CitizenM: 5-sterren hotelkamer voor budgetprijs

Waar komt de droom vandaan, wat is de passie die erachter schuil gaat en wat werkt en wat niet? Michael Levie van citizenM vertelt zijn verhaal vanuit het blue ocean strategy perspectief. Gedreven door passie is een nieuw concept neergezet voor de hotellerie in het middensegment. Gericht op de reiziger die veel onderweg is. Aanleiding was de negatieve spiraal waarin de gastbeleving terecht was gekomen. Door de vele overnames werd de gast niet meer als individu gezien en dat leidde tot slechte klantbeoordelingen.

Daarom heeft citizenM als eerste kritisch gekeken naar de eisen en wensen van de gast. Waar wil hij wel of juist niet voor betalen? Welke faciliteiten moeten blijven en welke factoren kunnen worden geëlimineerd? Wat wordt van de prijs/kwaliteitverhouding gevonden? Van daaruit is het product gedefinieerd en de doelgroep omschreven. Zo is uiteindelijk een uniek concept ontstaan; een 5-sterren hotelkamer voor een budgetprijs.

Lage kosten, functionaliteit en persoonlijke aandacht

De hotelkamers van citizenM hebben de afmeting van een container, zijn pre-fab, stapelbaar en demonteerbaar. Ze nemen dus weinig ruimte in beslag, kunnen in iedere fabriek geproduceerd worden en zijn makkelijk te vervoeren. Zo kunnen locatiekosten, investeringskosten en transportkosten laag gehouden worden. En daarmee kan de hotelketen voldoen aan de behoefte van de klant die niet teveel voor een kamer wil betalen.

Bovendien is naar de functionaliteit gekeken om het de hotelgast zo gemakkelijk mogelijk te maken. Digitaal in- en uitchecken, online betalen en een restaurant waar gasten hun snacks en maaltijden zelf kunnen pakken zorgt voor laagdrempeligheid en interactiviteit. Er is slechts één medewerker aanwezig die het gevoel van persoonlijke aandacht creëert. Alles draait uiteindelijk om de beleving van de gast. ‘Houdt je vast aan je focus, want de filosofie scherp houden is het moeilijkst.’ Michael Levie.

Dierenpark Emmen: van dierentuin tot belevenispark

Een ander voorbeeld van een blue ocean creatie is het concept van Dierenpark Emmen. Vanwege aangescherpte veiligheidsregels van de gemeente moest het park verhuizen van het centrum naar buiten de stad. De uitgelezen kans hun droom – het huidige concept ‘dierenpark’ naar een volgend level brengen – te verwezenlijken. In een creatief proces is een team van medewerkers van verschillende niveaus aan de slag gegaan om los te komen van de huidige markt en het huidige product. Tijdens een ontdekkingsreis, waar een interne sessie aan vooraf is gegaan om reeds mogelijke oplossingsrichtingen te definiëren, is men losgegaan van dierentuinen en amusement. Een groep vertrok naar London en een andere naar Istanbul om inspiratie op te doen. Plaatsen waar iedereen wel ’s geweest wil zijn, en wie wil er nu naar Emmen…? De teams kwamen tot inzichten en formuleerden de kernbegrippen; dieren meer vrijheid geven, dichtbij bezoeker staan en educatie. Om de ultieme droom visueel te maken en daarbij voldoende inspiratie te krijgen is de oefening met de 4 E’s een toepasbaar hulpmiddel; esthetiek – hoe voelt ‘t, ruikt ’t etc. -, entertainment, educatie en escapisme (ontsnappen aan de werkelijkheid). Het maximaal prikkelen van de zintuigen leidde tot de visie en missie om een ‘belevenisconcept’ neer te gaan zetten.

Wereldreis in één dag

Het concept moest uiteindelijk vertaald worden naar realistische plannen. Zo is de unieke combinatie van cultuur met de natuurverschijnselen hete droogte, ijzige kou, en vochtige warmte geboren. De bezoeker maakt een wereldreis in één dag, waar de verschillende natuurverschijnselen worden beleefd en de daarbij behorende dieren te zien zijn. Dit is gekoppeld aan een theater met thema’s die het hele park aangaan, een uniek concept.

Concrete tips om jouw droom naar een concept te vertalen:

  • Ontdoe jezelf van beperkingen en concentreer je op verwezenlijking
  • Vervolgens vertaal je deze in een dienst/product
  • Kijk wat in eigen of andere industrieën beschikbaar en mogelijk is en pas het toe
  • Of loop door het volledige proces en bedenk een oplossing
  • Herhaal niet wat al is gedaan
  • Heroverweeg processen en vertaal dit naar het heden
  • Laat je niet beïnvloeden door de commentaren van anderen, gebruik slechts de inhoud
  • Have fun!
Maar elke “blue ocean” wordt vanzelf “red”!

In de ontwijde kerk van Saint-Esprit in Quebec, gooien jongleurs fluorescerend oranje kegels naar elkaar in de ruimte van het voormalige altaar. Trapeze artiesten zweven onder de ogen van heiligenbeelden. En monowiel fietsers gebruiken de oude kerkbanken om te trainen. De door de katholieke Quebeckers verlaten kerk is nu de École de Cirque de Quebec, waar jaarlijks 20.000 aspirant entertainers instromen. De circus-school directeur, Yves Neveu, zegt half grappend “iemand zei me dat de aartsbisschop jaloers is, omdat wij wel de kerk vullen”. In de buurt van Montreal is er zelfs een nog grotere school voor circusartiesten. Hoewel slechts een handvol studenten een carrière in het circus behalen, is de populariteit van de het aanbod van de school groot. Would-be acrobaten, lokale kinderen en zelfs toeristen van cruiseschepen volgen hier programma’s. Zichtbaar is dat de circus-rage Quebec in haar greep heeft. Hier is ook het hart van Cirque du Soleil, in 1984 gestart door een gezelschap van steltlopers in het nabijgelegen Baie-Saint-Paul. Nu een van de belangrijkste culturele exportproducten van Canada, 5.000 mensen in dienst bij 8 permanente shows in Las Vegas en bij 12 andere shows die rond de wereld touren. In 2012 bedroeg de omzet ongeveer US $ 900 miljoen. 1% van die omzet gaat naar de steltlopersgroep die het Cirque oorspronkelijk hebben bedacht en opgericht.

De blauwe ocean is zeer rood geworden!

Guy Laliberte is de meerderheid-aandeelhouder van het circus. De vraag is of hij het circus vliegend kan houden. Deze vraag is begin vorig jaar ook al gesteld toen het bedrijf 400 medewerkers heeft moeten ontslaan, voornamelijk op het hoofdkantoor in Montreal. Het bedrijf gaf toen de sterke Canadese dollar (die inmiddels verzwakte is) de schuld en de na-effecten van de wereldwijde recessie, die de sponsoring hebben verminderd. Cirque heeft toen een kostenbesparings operatie uitgevoerd, maar benadrukte dat men zich niet in een crisis bevond. Echter, het bedrijf dat het circus opnieuw heeft uitgevonden door traditionele acts als leeuwentemmers te skippen en is zich gaan richten op volwassenen in plaats van kinderen, vindt vandaag de dag wel dat het marketen moeilijker gaat. Cirque heeft  profijt gahad van het vroege en snelle succes in een niet-betwiste blauwe oceaan. “Die oceaan is nu vol met haaien” zegt Gilles Ste-Croix, een van de oorspronkelijke steltlopers, die nu de artistiek directeur is. Concurrentie komt niet alleen van de oudere circussen die hun acts hebben inmiddels sterk hebben verbeterd, zoals Ringling Bros en Barnum & Bailey die verschillende disciplines hebben  samengevoegd zoals acrobatiek en opera. Kleinere concurrenten zijn ook uit de grote schaduw van Cirque du Soleil gestapt, zoals een gezelschap genaamd “Les 7 Doigts de la main” die een box-office record op Broadway hebben omgezet met hun show genaamd “Pippin”. Flip FabriQue, is een groep vrienden die twee jaar geleden is gestart en nu de wereld rondreizen. En Cirque Alfonse toerde in 2013 door Europa, Azië en Amerika met een echt Canadees spektakel genaamd “Timber”, met kettingzaag-jonglerende houthakkers.

Is samenwerking de oplossing of moet Cirque zich opnieuw uitvinden?

Deze nieuwere outfits zijn zowel concurrentie en als een mogelijkheid tot samenwerking voor Cirque du Soleil, door performers uit de opkomende spelers binnen te halen. Cirque du Soliel werkt al samen met opmerkelijke lokale talenten, zoals Robert Lepage, een regisseur, toneelschrijver en acteur wiens gezelschap Ex Machina is gevestigd in Quebec. Dit versterkt de idee dat Quebec is uitgegroeid tot een entertainment cluster. Yves Neveu, de circus-school directeur en ook ‘n Cirque du Soleil-alumnus, denkt dat veel van zijn circusschool-leerlingen zullen komen te werken in een van de vele kleinere circussen. Hij ziet dat als een gezonde trend alhoewel Cirque du Soleil de zon is en blijft in zijn idee, en de anderen circussen zich in een baan om deze zon bewegen. Mijn antwoord op de vraag is: dat samenwerking met spelers in de rode oceaan de oceaan niet blauw maakt. En net zoals in Nederland DSM zich een aantal malen heeft vernieuwd of Nokia dat vroeger kon, voordat ze deze kunst kwijt raakten, zo zal Cirque du Soleil zich nu ook moeten vernieuwen. Echter de lenigheid die je nodig hebt om de sprong uit de rode oceaan naar een nieuwe blauwe oceaan te kunnen maken moet je wel hebben als bedrijf, of anders snel in training gaan. Cirque is in zo’n rap tempo een succes geworden, dat haar oorspronkelijke lenigheid is verdwenen?

Bronnen: The Economist, Wikipedia, Alle 25 goed; high performance marketing strategiën, Fresh Forward, ICSB Marketing & Strategie, Blue Ocean Strategy en citizenM, Cirque du Soleil en École de Cirque de Quebec.

*Deze post is ook verschenen op Digital Economics.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.